Psikoterapist, özel eğitim uzmanı, eğitimci-akademisyen ve nöropsikolog Dr. Derya Durmaz, Leeds Üniversitesi'nde yüksek lisansını özel eğitim üzerine yapmış. Warwick Üniversitesi'nde İngiliz eğitim sistemi içinde erken çocukluk döneminde eğitim politikalarının geliştirilmesi konusunda doktorasını tamamlayan Durmaz, Çocuk Gelişimi, Çocuk Psikolojisi, Özel Gereksinimli Çocuklarla Çalışma ile Duyu Bütünleme ve Floortime eğitimleri alarak mesleki yetkinliğini artırmış. Durmaz, Birkbeck'te neuroscience ve neurofeedback alanlarında ikinci yüksek lisansına devam ediyor.
Durmaz ile "Bitmek bilmez bir öğrenme merakıyla" şekillenen kariyer yolculuğunu; göçün eğitime etkilerinden pandemi sonrası değişen çocuk psikolojisine, sosyal sorumluluk projelerinden nörofeedback çalışmalarına uzanan geniş bir söyleşi gerçekleştirdik.
Neden İngiltere?
İngiltere’ye gelişim, tamamen planlı bir göç kararından ziyade mesleki bir karşılaşmanın doğal bir sonucu olarak şekillendi. Türkiye’de psikolojik danışman olarak çalıştığım dönemde tanıştığım bir müfettiş, bana yurtdışında akademik kariyer yapma fırsatlarından bahsetti; bu öneri hayatımda yeni bir pencerenin açılmasına vesile oldu. Burs sınavını kazanıp, 2001 yılında Leeds Üniversitesi'nde özel eğitim odaklı yüksek lisans eğitimime başladım. Kızım henüz iki yaşındaydı, bu süreçte ablam kızımın bakımında bana çok destek sundu. İngiltere'deki ikinci yılımızda eşimin de bize katılması ile bir yandan evimizde küçük ölçekli eğitim çalışmaları yürütmeye başladık. Bu süreçte doktora tez konumda odak değiştirerek, İngiltere eğitim sistemine yoğunlaştım. İlerleyen yıllarda kızımın İngiltere’deki yaşama uyum sağlamasıyla birlikte burada kalmaya karar verdik. Doktora çalışmalarım devam ederken ikinci kez anne olmaya karar verdim. Doktora savunmamı bebeğim henüz altı aylıkken gerçekleştirdim. Oldukça zorlayıcı ancak mesleki ve kişisel açıdan unutulmaz, dönüştürücü bir dönemdi diyebilirim.
Aralıksız olarak eğitimler almaya devam ettiğiniz bir kariyer görüyoruz. Burada motivasyonunuz neydi?
Çalıştığım alanlar teoride ayrı gibi görünse de sahada birbirinden ayrılmaz. Psikoloji, özel eğitim, çocuk gelişimi ve nöropsikoloji; özellikle çocuklar ve ailelerle çalışırken tek başına yeterli olabilen alanlar değil. Akademik eğitimim bana güçlü bir kuramsal çerçeve kazandırdı; ancak sahada her çocuğun kendine özgü ihtiyaçları olduğunu görmek, uygulamaya dönük ek eğitimleri mesleki bir gereklilik hâline getirdi. Duyusal düzenleme, ilişki temelli müdahale ve bilişsel süreçleri anlamaya yönelik bu eğitimler, çocukla çalışırken eksik kalan alanları bilimsel ve etik biçimde tamamlamamı sağladı. Yani eğitim yolculuğu, kişisel bir tercihten ziyade mesleki olarak duyduğum sorumluluğun doğal bir sonucu olarak şekillendi.
Bu süreçte bir yandan da yerel bir belediyede tercümanlık yaptınız sanırım?
2004–2007 yılları arasında yerel bir belediyede tercüman olarak görev yaptım ve eğitimci kimliğim nedeniyle ağırlıklı olarak eğitimle ilgili davalar ile okul–aile görüşmelerinde yer aldım. Bu süreç, göçmen çocukların eğitim sistemi içinde karşılaştıkları yapısal ve kültürel zorlukları yakından gözlemlememi sağladı. Doktora çalışmalarım sırasında bu saha deneyimlerini akademik bilgilerle birleştirerek, mesleki yönelimimi daha net biçimde şekillendirdim diyebilirim. Türk çocuklarının akademik başarı düzeylerine ilişkin yapılan çalışmaların ortaya koyduğu bulgular ve çözüm önerileri kendi eğitim modelimizi geliştirme fikrinin temelini oluşturdu. Bu anlayışla, öğrencilerin aktif katılımını ve iş birliğini merkeze alan küçük grup çalışmalarını benimsedik. Bu yaklaşım, 2007’de temellerini attığımız ve 2012’de kurumsallaştırdığımız Moonchild Education’ın eğitim felsefesine dönüştü ve bugün de aynı anlayışla çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Amacımız, çocuklara yalnızca akademik bilgi değil; uzun vadeli bir öğrenme vizyonu kazandırmak.
Pandemi öncesi ve sonrası öğrencilerde ne değiştirdi?
Özel eğitim merkezimizin verileri ve İngiltere’de yayımlanan Ofsted raporları, çocuklarda sosyal ileşitim, dil becerileri ve dikkat süresinde ciddi gerilemeler olduğunu ortaya koydu. Biz de ilkokul ve ortaokulun alt sınıflarındaki öğrencilerde dikkat süresinin kısaldığını, sosyal etkileşim, problem çözme ve analitik düşünme becerilerinin zayıfladığını net bir şekilde gözlemledik maalesef. Artan ekran kullanımının da çocukların sosyal ilişki ve bedensel farkındalıklarında olumsuz etkileri oldu. Bu nedenle derslerimizde hareketi ve aktif katılımı artıran uygulamalara yer veriyor; etkileşim temelli öğretimle çocukların bilişsel ve fiziksel regülasyonunu desteklemeyi amaçlıyoruz.
EN BÜYÜK SORUN DİL VE KÜLTÜR BARİYERİ
Yıllardır İngiltere’de Türkiye’den gelen ailelerle iç içesiniz. Sizce en büyük toplumsal sorunumuz nedir?
Uzun yıllardır İngiltere’de göçmen ailelerle çalışıyorum ve en temel sorunun dil ve kültür bariyeri olduğunu görüyorum. Çocuklar dili kısa sürede öğrenirken, ebeveynlerin bu sürece ayak uyduramaması aile içi rollerin, hatta bazen otoritenin yer değişmesine ve iletişim kopukluklarına yol açıyor. Zamanla bu durum, çocukların aile kültüründen uzaklaşmasına ve dış risklere daha açık hâle gelmesine neden olabiliyor. Özellikle özel eğitime ihtiyaç duyan çocuk sayısının hızla arttığı günümüzde ailelerin destek mekanizmalarına erişiminin yeterli olmaması, çocukların eğitimsel ve gelişimsel risklerini artıran bir rol oynayabiliyor.
Bu alanda ailelere gönüllü olarak destek verdiğinizi biliyoruz. Families Inclusion Hub ile bu çalışmalarınızı bir adım öteye taşıdınız. Biraz bu alandaki çalışmalardan bahseder misiniz?
Yıllardır ailelere gönüllü danışmanlık desteği sunuyor; akademik konuların yanı sıra eğitim sistemi, özel gereksinimler, okul süreçleri ve aile–çocuk ilişkileri alanlarında rehberlik ediyorum. Özellikle İngiltere’ye yeni gelen, sosyal desteklere erişimde zorlanan ve gelir düzeyi düşük ailelere destek olmaya çalışıyorum. Kurum olarak ise pandemi öncesinde, Prof. Acar Baltaş’ı; pandemi sonrasında ise Prof. Binyamin Birkan’ı davet ederek, herkesin katılımına açık ve ücretsiz konferanslar düzenledik. Amacımız, ailelere çocuklarıyla ilgili konularda farklı ve alanında uzman isimlerden de bilgilendirme sağlamaktı. Son dönemde danışmanlık hizmetlerimizi sembolik düzeyde ücretlendirmeye başladık ve ödeme yapmak isteyen aileleri Families Inclusion Hub CIC’e bağış yapmaya yönlendiriyoruz. Böylece elde edilen kaynaklar, ödeme gücü olmayan ailelerin ücretsiz destek alabilmesini sağlıyor. Kurucu ekibi içinde yer aldığım bu yapıyla amacımız, özel gereksinimli çocukları ve ailelerini kapsayıcı, sürdürülebilir bir destek ağıyla güçlendirmek ve özel eğitimi çocuğun sosyal, duygusal ve toplumsal hayata entegrasyonunu destekleyen bütüncül bir yaklaşımla ele almak.
NÖROFEEDBACK İLE YENİ BİR UFUK
Neuro-SEED ve Nörofeedback çalışmalarınızdan bahseder misiniz?
Geçtiğimiz yıl Birkbeck, University of London’da ikinci yüksek lisans programıma başladım. Hâlihazırda nörofeedback’in epizodik hafıza üzerindeki etkilerini inceleyen deneysel bir araştırma yürütüyorum. Nörofeedback alanında son yüksek lisans eğitimimle birlikte uzmanlaşarak sertifikasyon sürecimi de tamamladım. Sertifika programımın son aşaması kapsamında Almanya’da bir haftalık klinik gözlem programına davet edildim. Bu deneyim, nörofeedback çalışmalarımın profesyonel düzeyde başlamasında son derece belirleyici oldu. Richmond’da başladığım tanıtım çalışmalarıma hâlen Chiswick, Kensington ve Enfield bölgelerindeki kliniklerde randevu sistemiyle sürdürüyorum. Psikolojik hizmetleri sunmak amacıyla kurduğum Neuro-SEED Ltd çatısı altında nörofeedback uygulamalarını aktif olarak kullanıyorum. “Nörofeedback’ten sonra sırada ne var?” sorusunun yanıtını şimdilik saklı tutuyorum; ancak önemli bir gelişmenin yolda olduğunu söyleyebilirim. Akademik bilgi ile pratiğin eş zamanlı ve etkileşim içinde ilerlemesini önemsiyorum; beni motive eden ve yeni açılımlara yönlendiren temel güç de bu bütüncül yaklaşım.
Dr. Derya Durmaz'ı ve çalışmalarını aşağıdaki linklerden takip edebilirsiniz:
https://moonchildeducation.com/
